Het verhaal
Mamihlapinatapai komt uit het Yaghan, de taal van de Yaghan op Vuurland, helemaal in het zuiden van Zuid-Amerika. De rest van de wereld leerde het kennen via het Guinness Book of Records, dat het 'het meest beknopte woord' noemde. De omschrijving daar: elkaar aankijken in de hoop dat de ander iets aanbiedt wat allebei willen, maar waar geen van beiden aan wil beginnen.
Het woord is minder vreemd dan zijn lengte doet denken. Het is een gewone werkwoordsvorm, opgebouwd uit stukjes. Ma(m)- maakt de handeling wederzijds, de stam ihlapi betekent 'niet weten wat je nu moet doen', en achtervoegsels geven een toestand, een uitkomst en twee personen aan. Vrij vertaald staat er: elkaar allebei ongemakkelijk maken. Het meeste wat we van het oude Yaghan weten, staat in het woordenboek dat de zendeling Thomas Bridges in de negentiende eeuw samenstelde.
Het Nederlands heeft een woord voor de situatie, patstelling, maar niet voor de blik. In de speltheorie wordt mamihlapinatapai wel gebruikt voor het vrijwilligersdilemma, waarin iedereen wacht tot een ander de klus oppakt.
Een scène: twee mensen komen tegelijk bij een smalle deur. Allebei gebaren ze 'na u', geen van beiden beweegt, en een tel lang kijken ze elkaar alleen maar aan. De Britse schrijver Mark Forsyth gebruikte precies dat beeld om het woord uit te leggen.
Het Yaghan heeft geen moedertaalsprekers meer. Cristina Calderón, de laatste, overleed in 2022.